Tenía l’arqueoloxía –y entá caltién--, un aquel de disciplina romántica, onde la pasión pol pasáu envereda a les aventures más esótiques. Pero la realidá ye que l’arqueoloxía a lo llargu de los sieglos XIX y XX convirtióse na lexitimadora de les más disparataes y tráxiques –esta vegada sí--, aventures polítiques: convirtióse nuna suerte de xustificación anacrónica del presente, en función de los fechos del pasáu. Y ensín necesidá d’esqueirar pelos mapes, nesta tierra qu’agónicamente s’abanga nel tercer mileniu, la hestoria en xeneral, y l’arqueoloxía en particular, cadecen d’un presentismu fatigosu. Entendiendo presentismu como esi malusu de les disciplines hestóriques, consistente n’adaptar y retorcigañar los acontecimientos del pasáu en función de los intereses del presente. Y el presentismu asturianu tien na Universidá d’Uviéu, y otres instancies oficiales y medios de comunicación, los sos escenarios al usu. La posibilidá de que la hestoria asturiana valiera como elementu d’un discursu d’identidá non subsidiariu del español yera contempláu con llerza. Asina que la constitución de la narración hestórica d’Asturies que se vien faiendo nos postreros trenta años tien dellos puntos d’apoyu fundamentales: ún ye’l cuadonguismu, no tocántenes al Reinu d’Asturies, y otru un romanismu fundacional, esto ye: Asturies garra nome y presencia hestórica cola conquista romana. Colo que la romanización tendría de ser d’una intensidá tal qu’esborraría los más mínimos resclavios del mundu indíxena., asina como la posibilidá de permanecia d’estructures ástures nel surdimientu del Reinu d’Asturies. D’estaminete, arreblágase penriba de la complexidá xeográfica del territoriu, asina como de la discontinuidá del poblamientu y de la integración del mesmu al traviés d’inesistentes centros económicos y culturales de poder: nin traza d’urbs magnífica, nin miliarios que marcaren una bona rede de víes qu’estructuraren el territoriu, nin foro, nin teatru, nin vida urbana significativa. Tolo más restos dispersos d’una probe y marxinal vida provincial, too ello xugando cola ambigüedá calculada de los términos “romanu”, “de dómina romana” o “asturoromanu”, esti caberu testeronamente espulsáu de la terminoloxía emplegada al falar del procesu d’aculturación al que dio llugar la conquista romana.

Estrozar la posibilidá d’aquel mitu –d’un areal operatividá social-- del valiente y noble guerreru ástur lluchando pola llibertá de la so patria primero contra Roma, darréu contra los godos o moros, volvióse más que controversia académica, obxetivu políticu.